X
تبلیغات
پزشک خانواده - بيماري انسدادي مزمن ريه (COPD)

بيماري انسدادي مزمن ريه (COPD)

 

بيماري انسدادي مزمن ريه (COPD)

بيماري انسدادي مزمن ريه به‌طور عمده ناشي از سيگار کشيدن است و با انسداد پيشرونده و تا حدي برگشت‌پذير راه‌هاي هوايي،و افزايش دفعات و تشديد شدت حملات بيماري مشخص مي‌شود. علايم اصلي عبارت‌ ازسرفه،خلط، تنگي نفس و عدم تحمل فعاليت فيزيکي مي باشد که معمولا در ابتدا بي‌سر و صدامي باشند و به تدريج پيشرفت مي کنند.

بيماري انسدادي مزمن ريه حالتي است که مشخصه آن محدوديت جريان هوا بوده وبطور کامل برگشت پذير نيست . بيماري انسدادي مزمن ريه(COPD) انواع مختلفي ازبيماريها را شامل مي شود که عبارتند از 1- آمفيزم : مشخصه آن تخريب و بزرگ شدن آلوئولهاي ريوي است . 2- برونشيت مزمن : که يک بيماري مزمن همراه با سرفه وخلط است واين بيماري زماني که انسداد يا گرفتگي مزمن جريان هوا وجود داشته باشد جزء بيماريهاي COPD محسوب مي شود. و3- بيماري راههاي هوايي کوچک : که دراين بيماري برونشيولهاي کوچک تنگ مي شوند .

عوامل خطر ساز

1- سيگار ‌کشيدن و يا در تماس زياد با دود سيگار بودن عامل اصلي خطرسازبيماري انسدادي مزمن ريه مي باشد.مقدارمصرف وشدت کشيدن سيگارمعمولاً با واحد پاکت-سال Pack year (ميانگين تعداد پاکتهاي سيگاري که درهر روزکشيده مي شود ضرب درتعدادکل سالهاي کشيدن سيگار )بيان مي شود.اگرچه رابطه بين سيگارکشيدن وبروزCOPD بطور قطعي ثابت شده است اما تنوع زيادي در واکنش افراد به سيگار وجود داردواين يافته حکايت از آن دارد که عوامل ديگرمحيطي ويا ژنتيک(بخصوص کمبود شديد آلفايک آنتي تريپسين) در تاثيرسيگار برتکوين انسداد جريان هوا نقش دارند

2- افزايش پاسخ دهي راههاي هوايي به محرک هاي محيطي.

3- عفونت هاي مکرر تنفسي که از عوامل تشديد بيماري COPD نيز مي باشد.

4- تماسهاي شغلي مانند کار در معادن ذغال سنگ ، طلا ، و صنايع منسوجات و پنبه به دليل در تماس بودن با گرد و غبارناشي ازآنان از عوامل خطرساز انسداد مزمن راههاي هوايي مي باشند.

5- آلودگي هواي محيط ،که اهميت آن کمتر از کسيدن سيگار است.

6- عوامل ژنتيک مانند کمبود شديد آلفا 1 آنتي تريپسين که يک عامل شناخته شده ژنتيک براي COPD مي باشد .

 

پاتولوژي بيماري COPD

دراين بيماري تماس با دود سيگار ممکن است راههاي هوايي بزرگ ، راههاي هوايي کوچک وفضاهاي آلوئولي را تحت تاثير قرار دهد.

1- راههاي هوايي بزرگ : تغييرات در راههاي هوايي بزرگ باعث بزرگ شدن غددمخاطي وهيپرپلازي سلولهاي مخاطي مي شود که علايم سرفه وخلط را ايجاد مي کنند.

2-راههاي هوايي کوچک : جايگاه اصلي افزايش مقاومت وتنگي در اکثر مبتلايان به COPD راههاي هوايي کوچک با قطر کمتر از 2 ميلي متر مي باشد.تغييرات بارزسلولي شامل متاپلازي وايجادسلولهاي التهابي و سلولهاي سازنده موکوس است واين تغييرات با ايجاد موکوس اضافي ، خيز وارتشاح سلولي مي تواند باعث تنگ شدن مجرا شود.افزايش فيبروزدر ديواره راههاي هوايي کوچک نيز مي تواند سبب تنگ شدن آن شود.

3- فضاهاي آلوئولي : تماس طولاني با دود سيگار مي تواند منجر به فراخواني سلولهاي التهابي در فضاهاي هوايي انتهايي (آلوئولي)ريه شودواين سلولهاي التهابي با توليد پروتئينازهاي مخرب سبب صدمه به ماتريکس خارج سلولي ريه مي شودوسپس ترميم ناقص اجزاي ماتريکس خارج سلولي منجر به آمفيزم ريوي مي شود.

 

علايم بيماري

سه علامت شايع بيماري انسدادي مزمن ريه شامل - سرفه ، توليد خلط و تنگي نفس فعاليتي مي باشند. بسياري از بيماران ماهها ويا سالها پيش از مراجعه به پزشک دچار اين علايم هستند. چراکه پيدايش انسداد و تنگي در راه هوايي يک فرايند تدريجي مي باشد .

در مراحل اوليه بيماري COPD بيماران اغلب ازسرفه وخلط وتنگي نفس هنگام فعاليت شکايت داشته وبا پيشرفت بيماري و بدترشدن گرفتگي جريان هوا اين علايم باشدت بيشتر ودفعات بيشتري بروز کرده و بيمار دچار خس خس سينه هنگام بازدم وهيپوکسي (کمبود اکسيژن)مي شود تنفس هاي بيماربه سختي ونيازبه تلاش فراوان دارد که سبب خستگي وضعف شديد بيمار مي شود ودرمراحل انتهايي بيماري ، ممکن است به دليل کمبود اکسيژن بيمار دچار سيانوزشود ونياز به اکسيژن کمکي داشته باشد.

 

تشخيص

براي تاييد تشخيصCOPD بايد اسپيرومتري انجام شود. براي تشخيص و ارزيابي اختلال ناشي ازبيماري انسدادي مزمن ريه و نيز در تمام بيماران 40 سال به بالا که سيگاري هستند يا قبلا بوده‌اند و کساني که دچار تنگي نفس پس از فعاليت، سرفه ماندگار و توليد خلط يا عفونت‌هاي مکرر مجاري تنفسي هستند، انجام اسپيرومتري بايد مدنظر قرار گيرد.

اسپيرومتري در واقع روشي است که با آن عملکرد ريه ها سنجيده مي شود ودر اين روش بيمار بايد به وسيله يک لوله به درون اسپيرومتر بازدم و دم نمايد واسپيرومتر قادر است حجم گاز دمي ويا بازدمي را اندازه گيري کرده ودرهمان حال نمودارحجم را در مقياس زمان رسم مي کند .

دو حجم ريوي که اندازه گيري آنها براي تشخيص مهم مي باشد عبارتند از: 1- حجم گازي که در ثانيه اول بازدم بيرون رانده مي شود(حجم بازدم فعال در ثانيه اول يا FEV1) و2- حجم کل بازدم شده (ظرفيت حياتي فعال يا FVC)

تفسير حجم هاي ريوي و اندازه گيري هاي انجام شده در حين بازدم فعال نيازمند مقايسه مقادير اندازه گيري شده با مقاديرمورد انتظار براي سن ، قد ، جنس و نژاد بيمار است .

اگر مقادير اندازه گيري شده براي هر فرد به زير صدک پنجم نزول کند کمتر از مقدار طبيعي تلقي مي شود.

مقدار طبيعي براي نسبت FEV1/FVCتقريباً 75 /۰تا8 /۰مي باشد .

در بيماري انسدادي مزمن ريه COPD کاهش پايدارحجم بازدم فعال در ثانيه اول FEV1 بارزترين يافته مي باشد وهمچنين نسبت FEV1/FVCنيز کاهش مي يابد .

= بروز بيماري انسدادي مزمن ريه در افراد زير 40 سال يا در افرادي که سابقه خانوادگي محکم درابتلا به اين بيماري دارندويا سابقه مصرف سيگار آنها کم است بايد سطح سرمي آلفا 1 آنتي تريپسين اندازه گيري شود .

= براي رد ديگر بيماري‌هاي همراه مثل سرطان ريه، برونشکتازي، نارسايي قلب، سل و بيماري‌هاي‌ ميان‌بافتي ريه، انجام راديوگرافي قفسه سينه ضروري است.ونيزبررسي راديولوژيک ممکن است براي تعيين نوع COPD کمک کند

 

درمان COPD

درصورت بروز علايم نگران کننده همراه با بيماري انسدادي مزمن ريه مانند : بيماري انسدادي مزمن ريه در افراد زير 40 سال يا در افرادي که يکي از خويشاوندان درجه اول آنها داراي سابقه کمبود آلفا-1 آنتي ‌تريپسين هستند، بيماري شديد، زياد بودن تعداد و شدت حملات ، هموپتيزي، دشواري کنترل علايم يا نياز به اکسيژن درماني، بازتواني ريوي يا جراحي، بايد به مراکز تخصصي ريه مراجعه کرد .

دواقدام درماني ، ترک سيگار و اکسيژن درماني براي بيماراني که هيپوکسمي مزمن دارند،مي تواند سير معمول بيماري را تغيير دهد.

1- ترک سيگار= دربيماران COPD ترک سيگارسبب بهبودي قابل توجه در افت عملکرد ريوي مي شود.براي انجام ترک سيگار دو رويکرد اصلي درماني وجود دارد: 1-تجويز داروي بوپروپيون(bypropion)گه در اصل به عنوان يک داروي ضد افسردگي مي باشد.و2- تجويز درمان جايگزين نيکوتيني که بصورت قرص ، آدامس ،برچسبهاي پوستي ، اسپري استنشاقي وبيني در دسترس است .

2- برونکوديلاتورها ياداروهاي استنشاقي گشاد کننده برونش ،اساس درمان دارويي COPD به شمار مي‌روند؛ براي بهبود تنگي نفس بايد اين اسپري به صورت درست استفاده شود.

3- داروهاي استنشاقي آنتي کولينرژيک مانند ايپراتروپيوم برومايد علايم را بهتر کرده ونيزسبب بهبودFEV1 دراسپيرومتري مي شود

4- بتاآگونيستهاي استنشاقي طولاني اثر مانند سالمترول دربهبود تنگي نفس موثرند.اسپري هايي مانند Combivent و Duolin که ترکيبي ازبتاآگونيست وآنتي کولينرژيک هستند فوايد مضاعفي در درمان COPD دارند.

5- کورتيکواستروييد استنشاقي مانند بکلومتازون، دربيماراني که بصورت مکرر دچار حملات شديد COPD مي شوند توصيه شده است.

6- کورتيکواستروييد تزريقي وخوراکي مانند پردنيزولون که با دوز 30 تا 40 ميلي گرم براي يک دوره دو هفته اي تجويز مي گردد.اين درمان در کاهش دفعات ياعودحملات موثربوده است.مصرف طولاني مدف کورتيکواستروييد خوراکي با عوارض جانبي قابل ملاحظه اي همراه است که شامل هيپرگليسمي(بويژه دربيماران ديابتي)،پوکي استخوان،افزايش وزن،کاتاراکت،وافزايش خطرعفونت مي باشند.

7- متيل گزانتين ها مانند تئوفيلين که تا حدي در بهبود ميزان جريان بازدمي ونيزظرفيت حياتي موثر است.عوارض جانبي تئوفيلين شامل تهوع، تاکي کاردي وترمور است.

8- اکسيژن، اکسيژن کمکي غالباً برايبيماراني که هيپوکسمي در حال استراحت وشبانه دارند تجويز مي شود.اين درمان درکاهش مرگ وميردربيماران مبتلابهCOPDموثربوده است.سيستمهاي مختلفي براي اکسيژن رساني در دسترس هستند،ازجمله کپسولهاي قابل حمل که مي توان آنهارابه خارج ازخانه نيزبرد.

9- آنتي بيوتيکها تنها درمواردحملات حاد وشديدCOPD مصرف مي شود.آنتي بيوتيکهاي مورداستفاده بيشتر شامل اريترومايسين وآزيترومايسين مي باشد.

10- ساير داروها :

N-استيل سيستئين که بدليل خواص موکوليتيک وآنتي اکسيدان،براي بيماران مبتلابهCOPD مصرف مي شود.

وداروي ديگر فراورده اي است بنام«درمان تقويتي آلفايک آنتي تريپسين»که براي بيماران مبتلا به کمبود شديد آلفايک آنتي تريپسين که دچارCOPD وکاهش عملکرد ريوي هستند استفاده ميشود.

درمانهاي غير دارويي

واکسيناسيون آنفلوآنزا سالانه انجام شود.

واکسيناسيون پنوموکوک را حداقل يک بار و در صورت امکان هر 10-5 سال، انجام دهيد.

در مورد هر گونه تغيير مفيد در سبک زندگي (تغيير در رژيم غذايي و ورزش بيشتر) توصيه ارايه دهيد.

-حمايت با تهويه مکانيکي :دربيماران مبتلابه بيماري انسدادي مزمن ريهCOPD پيشرفته که دچار نارسايي تنفسي مي شوند تهويه با فشارمثبت غير تهاجمي(باماسک) مي تواندمنجر به کاهش قابل توجه مرگ ومير،نيازبه لوله تراشه،عوارض درمان وطول مدت بستري دربيمارستان شود.

تهويه مکانيکي تهاجمي(ازطريق لوله تراشه)براي بيماراني استفاده مي شودکه به رغم درمان اوليه،همچنان زجرتنفسي شديد،هيپوکسمي شديد،اسيدوزشديد،اختلال وضعيت هوشياري قابل توجه،ايست تنفسي ياعوارض ديگرداشته باشند.

پيوند ريه: COPD تنها انديکاسيون اصلي پيوند ريه است.امروزه توصيه مي شود که بيماران منتخب براي پيوند ريه بايد داراي شرايطي باشندکه عبارتند از : -سن کمتر از 65 سال ،عدم پاسخدهي به درمانهاي طبي ،کاهش شديد عملکرد ريوي ،عدم وجود بيماريهاي همراه مانند بيماري کبدي ،کليوي وقلبي .

 

نوشته شده توسط پزشک خانواده(دکتر کریمی) در |  لینک ثابت   •