زونا (Herpes zoster)


   زونا  (Herpes zoster) :              

زونا يا هرپس زوستر: عامل بيماري آبله مرغان و زونا يك ويروس مشترك است به نام ويروس واريسلا-زوسترکه از نظر مرفولوژيكي شبيه ويروس هرپس سيمپلكس است .
 بيماران مبتلا به آبله مرغان پس از اين که  بهبود يافتند ، اين ويروس به صورت غيرفعال براي تمام عمر در اعصاب مجاور نخاع اين بيماران باقي مي ماند و آنان را براي هميشه نسبت به آبله مرغان مصون مي سازد ، هر چند موارد استثناء نيز وجود دارد . ضعيف شدن سيستم ايمني افراد مسن ( بالاتر از پنجاه سال ) مي تواند ويروس موجود در بدن آنها را دوباره فعال کند و موجب بروز بيماري زونا شود .
 

عوامل محرك كه باعث فعا ليت مجدد ويروس در گانگليون مي شوند هنوز شناخته نشده اند به نظر مي رسد ضعف سيستم ايمني باعث تكثير ويروس در گانگليون شده و متعاقب آن التهاب و درد شديد ايجاد مي كند. ويروس در مسير رو به پايين عصب به طرف پوست حركت كرده و موجب تشكيل وزيكول مي شود. احتمالا .ايمني سلولي مهمترين عامل دفاعي ميزبان در برابر عفونت واريسلا-زوستر است

اين بيماري معمولا با درد شديدي در ناحيه پوست يا مخاط كه توسط يك يا چند عصب که با گانكليون حسي که ويروس درآنجا مخفي شده عصب دهي مي شوند آغاز مي گردد . التهاب حاد اعصاب گانگليون هاي حسي نيز مشاهده مي شود و اغلب فقط يك گانگليون حسي گرفتار مي گردد.

 پس ازمدتي کوتاه حدود چند روز از شروع بيماري، وزيكول هاي متعددي بر روي پوست منطقه اي كه حس آن توسط اعصاب مبتلا تامين مي شوند به وجود مي آيد ضايعات مشخص زونا درهمان ناحيه دردناک درسطح پوست ظاهر مي شود. به عنوان يك اصل نحوه توزيع ضايعات پوستي متناسب با مناطقي است كه توسط يك گانگليون ريشه خلفي عصب دهي مي شوند. 

ضايعات پوستي ناشي از زوستر از لحاظ پاتولوژي شبيه ضايعات واريسلا هستنداين بثورات معمولا بصورت محدود ، منطقه اي و يك طرفه بوده و تنه ،  سر و گردن وکمروناحيه ساکرال را بيشتر از ساير نقاط بدن در گير مي كند.پس از مدتي وزيكول ها به سرعت تبديل به پوستول مي شوند وظرف يک هفته به دلمه يا كراست تبديل شده و انتشار ضايعات متوقف مي گردد. ولي درد نورالژي بيمار در صورت عدم شروع درمان در 24 تا 48 ساعت اول شروع بيماري ممکن است مدتها باقي بماند وبيمار را دچار مشکلات زيادي بنمايد .

وجود بيماري هاي زمينه اي نظير بدخيمي ها ، نقايص ايمني و استفاده از مواد مهار کننده سيستم ايمني ، علائم و عوارض را بيشتر و  دوره بيماري را طولاني تر مي کند. طول دوره بيماري  معمولا به سه عامل ،  شدت بثورات ،  سن بيمارو وجود نقص ايمني بستگي دارد.ولي معمولاً طول دوره بيماري از دو تا شش هفته متغيير است . دربعضي موارد زوستر ، شاخه چشمي عصب سه قلو نيزممکن است در گير  شود.

تلقيح مايع داخل وزيكول زونا به كودكان باعث بروز بيماري آبله مرغان در آنها مي شود
زونا بطور اسپوراديك رخ داده و اكثراً بالغين را گرفتار مي كند اين بيماري در تمام فصول سال شيوع يكساني دارد ده تا بيست درصد بالغين حد اقل يك بار حمله زونا را در طول عمر خود تجربه مي كنند . تقريبا از هر ده نفري كه در كودكي تجربه آبله مرغان را داشته اند، يك نفر ممكن است در بزرگسالي به زونا مبتلا شود.
عود بيماري به ندرت رخ مي دهد.
 

شايعترين عارضه زونا در سالمندان نورالرژي پس از زونا مي باشد . در اين بيماران درد ممكن است چند هفته تا چند ماه ادامه داشته باشد . نورالرژي به ويژه بعد از زوناي چشمي شايعتر است .


درمان زونا :

درمان زونا به عوامل متعددي مانند سن بيمار، محل ضايعات، وضعيت ايمني بيمارو وجود بيماريهاي همراه بستگي دارد.

جهت ضايعات پوستي از کمپرس با محلول بارو چهار بار در روز که خشک کردن ضايعات و برطرف نمودن دلمه ها را تسريع مي کند. از کرم سيلور سولفاديازين دو بار در روزبراي جلوگيري از عفونت باکتريال ثانويه وکاهش ناراحتي بيمارمي توان استفاده کرد .کرم موضعي آسيکلووير در درمان زونا نقشي ندارد .

جهت کاهش درد به صورت موضعي مي توان از ژل يا کرم ليدوکايين و نيز کرم کاپسايسين هر 6 ساعت يکباراستفاده کرد .

در موارد دردهاي شديد از مسکن هاي معمولي تا ضد دردهاي مخدرونيزداروي ترامادول ممکن است تجويز گردد. وهمچنين گاهي از داروهاي ضد افسردگي مثل آمي تريپتيلين و دارهاي ضد تشنج مثل  والپروات سديم ، کاربامازپين وگاباپنتين جهت کاهش درد استفاده مي شود .
در بيماران با درد شديد يا زوناي چشمي تجويز داروي استروييد سيستميک مثل پردنيزولون حدود 60 ميلي گرم در روز به صورت دوز واحد هنگام صبح (همراه با غذايا شربت آنتي اسيد ) به مدت يک هفته و سپس 40 ميلي گرم روزانه در هفته دوم و20 ميلي گرم روزانه در هفته سوم و10 ميلي گرم روزانه درهفته چهارم  وسپس قطع آن مي تواند در درمان موثر باشد.ولي نبايد در بيماران دچار نقص ايمني استفاده شود چون سبب انتشار زونا مي شود . اما اگر نياز به استروييد باشد بايد همراه با داروي آسيکلووير سيستميک داده شود . 

درمان ضد ويروس مثل داروي آسيکلووير خوراکي با دوز 800 ميلي گرم 5 بار در روز به مدت يک هفته در صورتي که در طول 48 ساعت اول شروع بيماري تجويز گردد در کنترل شدت بيماري ودرد موثر خواهد بود .

گاهي بيماري هرپس سيمپلکس يا تبخال بصورت زوستريفرم (شبيه زونا ) تظاهر مي کند اين ضايعات را بايد کشت داد و از آزمايش آنتي بادي فلورسانت براي تشخيص کمک گرفت چراکه دوز درماني آسيکلووير در بيماري هرپس سيمپلکس و هرپس زوستر (زونا) متفاوت است وتشخيص اين دو بيماري از يکديگر مهم است.

نوشته شده توسط پزشک خانواده(دکتر کریمی) در |  لینک ثابت   •